Warszawa 13.07.2026 r.
Na początku lipca 2026 r. w Brukseli odbyło się posiedzenie grupy roboczej „Zboża” Copa-Cogeca, w którym wzięła udział Justyna Jasińska, prezes Polskiego Związku Producentów Roślin Zbożowych, reprezentująca stronę polską z ramienia Federacji Branżowych Związków Producentów Rolnych. Głównymi tematami obrad były bieżąca sytuacja na rynku nawozów i jej wpływ na produkcję roślinną w Unii Europejskiej oraz przyjęty przez Komisję Europejską plan działania na rzecz nawozów (Fertiliser Action Plan).
Punktem wyjścia do dyskusji była prezentacja Cédrica Benoista, przewodniczącego grupy roboczej „Zboża”, przygotowana w ramach unijnego obserwatorium rynku upraw polowych. Wynika z niej, że ceny nawozów azotowych wzrosły w ujęciu rocznym o 53 proc., a fosforowych o 29 proc. Wzrost cen nawozów fosforowych rozpoczął się w marcu wraz z wybuchem wojny w Iranie, natomiast nawozy azotowe drożały już wcześniej, od września podrożały o 12 proc. w związku z zapowiedzią i wdrożeniem mechanizmu CBAM, czyli granicznego podatku węglowego, którym objęto import nawozów do UE.
Według wstępnych analiz kryzys nawozowy nie odbije się w istotny sposób na tegorocznych zbiorach. Rolnicy i spółdzielnie rolnicze, spodziewając się dodatkowych kosztów związanych z CBAM, zakupili znaczne ilości nawozów jeszcze w listopadzie i grudniu ubiegłego roku, dzięki czemu nie obserwuje się ani znaczącego ograniczenia areału zbóż, ani wzrostu powierzchni odłogowanej. Zapasy te nie wystarczą jednak na kolejny sezon, dlatego realnych skutków kryzysu należy się spodziewać przy zbiorach w 2027 roku.
Potwierdzają to wyniki ankiety przeprowadzonej przez Copa-Cogeca wśród organizacji członkowskich z 14 państw. Choć około 80 proc. respondentów deklaruje, że potrzeby nawozowe na 2026 rok są zabezpieczone, to już dwie trzecie obawia się o dostępność nawozów w roku 2027. Rolnicy spodziewają się średnio 10-15 proc. spadku plonów, w tym około 12 proc. w pszenicy ozimej oraz 14-16 proc. w ziemniakach, kukurydzy i rzepaku. 65 proc. ankietowanych już zmieniło strategię zakupową, ograniczając zakupy, kupując wcześniej lub sięgając po alternatywy, a 44 proc. rozważa zmiany w płodozmianie, między innymi ograniczenie upraw wymagających intensywnego nawożenia azotem na rzecz roślin bobowatych. Aż 88 proc. respondentów zwiększyłoby wykorzystanie nawozów organicznych, gdyby były szerzej dostępne. Wśród oczekiwanych działań wsparcia rolnicy najczęściej wskazywali obniżenie kosztów importu nawozów, wsparcie finansowe oraz elastyczność regulacyjną. Zbliżone wnioski płyną z badania przeprowadzonego we Francji, gdzie 81 proc. rolników obawia się o zbiory 2027 roku, a 71 proc. nie posiada żadnych zapasów nawozów na przyszły sezon.
Wiele uwagi poświęcono kosztom CBAM. Z wyliczeń przedstawionych podczas posiedzenia wynika, że sam podatek od importowanych nawozów, obliczony na podstawie importu z 2025 roku i prognozowanych cen uprawnień do emisji CO2, wyniesie w 2026 roku ponad 826 mln euro, a w ciągu pierwszych siedmiu lat funkcjonowania mechanizmu blisko 12 mld euro. Koszt ten nie ogranicza się jednak do importu, ponieważ producenci unijni dostosowują ceny do poziomu uwzględniającego podatek. Po uwzględnieniu tego efektu łączny koszt CBAM dla rolnictwa unijnego sięga 2,7 mld euro w samym 2026 roku i ponad 39 mld euro w perspektywie siedmiu lat. Uczestnicy posiedzenia zgodzili się, że konieczne jest wypracowanie długoterminowego rozwiązania rekompensującego rolnikom wpływ CBAM na koszty produkcji.
Drugim głównym tematem obrad był przyjęty 19 maja 2026 r. przez Komisję Europejską plan działania na rzecz nawozów (Fertiliser Action Plan). Dokument łączy natychmiastowe wsparcie finansowe dla rolników, w tym zapowiedź istotnego zasilenia rezerwy rolnej, nowy mechanizm płynnościowy i większą elastyczność w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, z działaniami długofalowymi na rzecz wzmocnienia unijnej produkcji nawozów, ograniczenia zależności od importu oraz rozwoju nawozów organicznych i biopochodnych. Plan przewiduje również powołanie partnerstwa łańcucha wartości nawozów, wzmocnienie monitoringu rynku i systemów wczesnego ostrzegania oraz analizę możliwości tworzenia rezerw strategicznych. W czerwcu, realizując zapowiedzi planu, Komisja zaproponowała pakiet wsparcia finansowego dla rolników dotkniętych kryzysem nawozowym o wartości 540 mln euro.
„Kryzys nawozowy to dziś jedno z największych zagrożeń dla opłacalności produkcji zbóż w Europie. Plan działania Komisji Europejskiej to krok w dobrym kierunku, jednak bez systemowego rozwiązania problemu kosztów, jakie na rolników nakłada CBAM, trudno mówić o trwałej poprawie sytuacji. Będziemy konsekwentnie zabiegać o to, aby głos polskich producentów zbóż był w tej dyskusji słyszalny” – powiedziała Justyna Jasińska, prezes Polskiego Związku Producentów Roślin Zbożowych.
Federacja Branżowych Związków Producentów Rolnych będzie na bieżąco informować o dalszych pracach nad rewizją przepisów dotyczących CBAM oraz o wdrażaniu planu działania na rzecz nawozów.
