Warszawa 15.09.2026
Wsparcie Ukrainy musi uwzględniać bezpieczeństwo ekonomiczne unijnych gospodarstw. Ryzyka związane z dalszym otwieraniem rynku oraz pogarszające się perspektywy produkcji zbóż w Europie były tematami posiedzenia grupy roboczej „Zboża” Copa-Cogeca, w którym udział wzięła Justyna Jasińska, prezes Polskiego Związku Producentów Roślin Zbożowych. Materiały omawiane w związku z posiedzeniem wskazują na potrzebę zachowania równych warunków konkurencji i skuteczniejszej ochrony zdolności produkcyjnych europejskiego rolnictwa.
Francuska analiza ostrzega przed utratą rynków zbytu
Opracowanie francuskiego stowarzyszenia producentów kukurydzy AGPM z lutego 2026 r. pokazuje, jak duże znaczenie dla unijnego rolnictwa może mieć integracja Ukrainy z UE. Według autorów koszty produkcji kukurydzy w Ukrainie są o połowę niższe niż w Unii. Towarzyszą temu różnice w skali gospodarowania oraz wymaganiach produkcyjnych. AGPM wskazuje, że spośród 114 substancji czynnych dopuszczonych do stosowania w kukurydzy w Ukrainie 47 proc. nie jest dopuszczonych w UE, a 62 proc. we Francji. Bez wyrównania standardów europejscy rolnicy byliby narażeni na konkurencję prowadzoną na nierównych zasadach.
W analizowanym scenariuszu integracji do 2030 r. ukraińska produkcja kukurydzy mogłaby osiągnąć 39 mln ton, a powierzchnia upraw wzrosnąć o ponad milion hektarów. Jednocześnie do 40 proc. produkcji mogłoby być przetwarzane na miejscu. Oznaczałoby to zwiększenie konkurencji także w przemyśle skrobiowym, nasiennictwie i produkcji drobiarskiej, a w konsekwencji ograniczenie popytu na ziarno od unijnych gospodarstw.
AGPM szacuje, że zagrożone mogłyby być rynki zbytu dla 2,9 mln ton francuskiej kukurydzy: 1,6 mln ton wykorzystywanych przez przemysł skrobiowy i 1,3 mln ton związanych z sektorem drobiarskim. W unijnym nasiennictwie potencjalna utrata powierzchni produkcyjnej sięgałaby 14 tys. hektarów. Łączne straty przychodów w ujętych w analizie segmentach oszacowano na 663 mln euro.
Dla producentów zbóż zagrożenie obejmuje zatem zarówno presję na ceny ziarna, jak i utratę odbiorców w przetwórstwie oraz chowie zwierząt. AGPM postuluje uzależnienie koncesji handlowych od przestrzegania unijnych standardów, identyfikowalność importu i kontrole na miejscu prowadzone przez Komisję Europejską. Domaga się również zabezpieczeń dotyczących importu materiału siewnego kukurydzy oraz przebudowy mechanizmu ceł na ziarno, tak aby skutecznie chronił dochody rolników i potencjał produkcyjny UE.
Wspólny sprzeciw wobec kolejnych ustępstw handlowych
Ważnym elementem dyskusji o relacjach z Ukrainą jest wspólne stanowisko ośmiu europejskich organizacji, w tym Copa-Cogeca i Europejskiej Konfederacji Produkcji Kukurydzy CEPM. W piśmie z 28 sierpnia 2026 r. do Komisji Europejskiej odniosły się one do zapowiedzi ukraińskiego ministra rolnictwa dotyczącej wznowienia we wrześniu konsultacji w sprawie zwiększenia kontyngentów taryfowych na wrażliwe produkty rolne.
Sygnatariusze przypominają, że zrewidowana umowa o pogłębionej i kompleksowej strefie wolnego handlu UE–Ukraina, czyli DCFTA, weszła w życie 29 października 2025 r. i już rozszerzyła dostęp do rynku m.in. dla kukurydzy, pszenicy zwyczajnej, jęczmienia, drobiu, jaj, cukru i etanolu. Pełnych skutków tych ustępstw jeszcze nie oceniono. Organizacje apelują więc, aby Komisja nie rozpoczynała formalnych ani nieformalnych negocjacji o dodatkowych preferencjach dla produktów wrażliwych, a bieżące konsultacje ograniczyła do wdrażania istniejących instrumentów.
Zgodnie z przedstawionym stanowiskiem należy zachować uzgodniony przegląd w 2028 r., powiązany z postępami Ukrainy w dostosowaniu do standardów UE. Ewentualne zmiany powinny być poprzedzone pełną oceną ekonomiczną, weryfikacją przestrzegania wymagań oraz konsultacjami z zainteresowanymi sektorami. Organizacje potwierdzają solidarność z Ukrainą, wskazując zarazem na możliwość wspierania jej poprzez odbudowę, logistykę i dostęp do innych rynków międzynarodowych.
„Wsparcie Ukrainy musi iść w parze z ochroną gospodarstw w Unii Europejskiej. Rolnicy zobowiązani do przestrzegania kosztownych wymagań nie mogą ponosić skutków otwierania rynku na produkcję prowadzoną według innych zasad. Potrzebujemy sprawdzalnego dostosowania standardów i skutecznych zabezpieczeń. Gdy susza ogranicza zbiory, a koszty osłabiają opłacalność upraw, kolejne ustępstwa handlowe mogą przyspieszyć rezygnację z produkcji i zwiększyć zależność Europy od importu” – powiedziała Justyna Jasińska, prezes Polskiego Związku Producentów Roślin Zbożowych.
Mniejsze zbiory zbóż i rosnące ryzyko pogodowe w UE.
Drugim obszarem prac była sytuacja produkcyjna i rynkowa w Unii. W prognozie Copa-Cogeca z 23 lipca 2026 r. zbiory zbóż w UE-27 oszacowano na około 264 mln ton, o 6,6 proc. mniej niż w 2025 r. Produkcja pszenicy miała zmniejszyć się o 4,2 proc., jęczmienia o 3,5 proc., żyta o 4 proc., a owsa o 9,3 proc. Największy spadek przewidywano dla kukurydzy – o 13,9 proc., przede wszystkim wskutek ograniczenia powierzchni zasiewów o 15,2 proc. Prognoza wskazywała także na kryzys nawozowy, którego wpływ na zbiory w 2027 r. może być znacznie silniejszy niż w bieżącym sezonie.
Późniejsze badanie Copa-Cogeca, podsumowane 1 września 2026 r. na podstawie odpowiedzi 40 organizacji z 17 państw, pokazało skalę szkód powodowanych przez suszę, upały, grad i inne skrajne zjawiska pogodowe. Respondenci z Francji wskazywali na spadek produkcji kukurydzy o 40 proc., a ze Słowenii na straty plonów kukurydzy sięgające 50–70 proc. W Austrii produkcję zbóż łącznie z kukurydzą oceniano na około 4,54 mln ton, o 18,4 proc. mniej niż rok wcześniej, natomiast w Hiszpanii sygnalizowano spadek zbiorów zbóż o około 23 proc. Są to informacje z ankiety organizacji członkowskich, uzupełniające lipcową prognozę, a nie nowy zbiorczy bilans dla całej UE.
Straty były zróżnicowane regionalnie, lecz ograniczenie dostępności ziarna i pasz uderzało również w produkcję zwierzęcą. Z ankiety wynika, że część gospodarstw była zmuszona redukować stada. Dotychczasowe działania pomocowe respondenci oceniali jako niewystarczające wobec skali problemów.
Europejskie organizacje rolnicze wskazują na potrzebę szybszego wsparcia płynności gospodarstw i bardziej elastycznego wykorzystania środków Wspólnej Polityki Rolnej. Równolegle potrzebne są inwestycje w retencję i gospodarowanie wodą, dostępniejsze ubezpieczenia oraz badania nad odmianami odporniejszymi na suszę. Ochrona europejskiej produkcji zbóż wymaga spójności tych działań z polityką handlową, aby pomoc udzielana rolnikom nie była osłabiana przez dalsze pogarszanie warunków konkurencji.
